Սրբուհի Տիւսաբ | Srpouhi Dussap

Սրբուհի Տիւսաբ առաջին հայ կինն էր, որ վէպ հրատարակած է եւ իր գեղարուեստական ​​ստեղծագործութիւններուն եւ յօդուածներուն միջոցով՝ կիներու իրաւունքներու, կրթութեան, ուսման եւ անոնց գրական գործունէութեան պաշտպան հանդիսացած է: 

Հասակ առնելով Պոլսոյ բարեկեցիկ ընտանիքներէն մէկուն մէջ, 22 տարեկանին ան կը դառնայ նշանաւոր վիպապաշտ բանաստեղծ Մկրտիչ Պէշիկթաշլեանի աշակերտուհին, որ անոր մէջ կը զարգացնէ հայոց լեզուի եւ գրականութեան հանդէպ յարատեւ սէրը: Պէշիկթաշլեան առաջինն էր, որ կը ճանչնայ անոր գրական տաղանդը, եւ կը զայն կը մղէ գրելու: Տիւսաբ կը սկսի գրել գրաբարով, նախքան ամբողջական նուիրումը արեւմտահայ աշխարհաբարին՝ որպէս գրական ժամանակակից լեզու: 1883-ին, ան նոր հորիզոններ կը բանայ հայ կնոջ մը կողմէ գրուած առաջին հայկական վէպով՝ «Մայտա»-ով: Տիւսաբ կոչ կ'ուղղէ վերակառուցելու հայ հասարակութիւնը, ուր կիներ լիակատար հաւասարութիւն պէտք է ունենային բոլոր ասպարէզներուն մէջ: 

Կեանքի ուշ շրջանին, Տիւսաբ յայտնի կը դառնայ իր կազմակերպած բարեգործական եւ մտաւորական հաւաքոյթներով, գրական երեկոներով, ուր հանրածանօթ մտաւորականներ կը հաւաքուէին կարեւոր թեմաներ քննարկելու: Անոր ազդեցութիւնը կը ձեւաւորէ ապագայ հայ կին գրողներու՝ Սիպիլի եւ Զապէլ Եսայեանի ուղին: Այս պատճառով է, որ Սրբուհի Տիւսաբ կը նկատուի հայ կիներու մտաւորական եւ գրական պատմութեան հիմնադիր դէմքերէն մէկը:

Srpouhi Dussap was the first Armenian woman to publish a novel and through her fiction and essays, an advocate for women’s rights, education, and literary expression. 

Raised in an intellectually rich household in Constantinople, she was mentored by poet Mgrdich Beshigtashlian, who inspired her to embrace Armenian language and literature. With his encouragement, Dussap began writing in classical Armenian before eventually becoming a strong advocate for the use of the vernacular Western Armenian as a modern literary language. In 1883, she broke new ground with Mayda, the first Armenian novel by a woman. 

Later in life, Dussap became known for her philanthropic and intellectual gatherings, hosted a literary salon where prominent thinkers convened to discuss important topics. Her influence shaped the path for future Armenian women writers like Sibil and Zabel Yesayan, making her a foundational figure in Armenian women’s intellectual and literary history.